การเดินทางที่ปราศจากตั๋วกลับบ้าน : Tipitaka

ถนนจาก Agartala สู่ Dhalai นั้นเป็นทางคดโค้งข้ามภูเขา ซ้ำยังมีหลุมบ่อเกือบตลอดทาง กระเป๋าเดินทางของผมกระเด้งกระดอนส่งเสียงกุกกักอยู่ท้ายรถ โชคดีว่าไม่ได้เผลอยัดสิ่งแตกหักได้ลงไป ภายในนั้นมีเพียงสัมภาระสำหรับการใช้ชีวิตในต่างแดนให้รอดปลอดภัยเพื่อกลับคืนสู่มาตุภูมิอย่างสวัสดิภาพ

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

จะว่าไปแล้ว นี่เป็นการเดินทางที่ผมคุ้นชิน การเดินทางแบบที่มีตั๋วไป-กลับแน่นอน การเดินทางในลักษณะนี้ ต่อให้เดินทางไปสุดขอบโลก แต่ปลายทางที่สำคัญที่สุด คือการกลับถึงบ้านอย่างปลอดภัย

แต่หลังจากที่ได้พบ Shyana และ Ripana Chakma นั่นเอง ผมจึงเริ่มต้นคำนึงถึงการเดินทางอีกแบบหนึ่ง มันเป็นการเดินทางที่ผมไม่รู้จัก

การเดินทางที่ปราศจากตั๋วกลับบ้าน

ขอเวลาให้รายละเอียดเกี่ยวกับการเดินทางครั้งนี้สักเล็กน้อย ผมเดินทางสู่เมือง Dhalai แห่งรัฐ Tripura ทางภาคตะวันออกเฉียงเหนือของประเทศอินเดียนั้น ก็เพื่อพูดคุยกับชาว Chakma ชาวพุทธชนเผ่า ที่อพยพจากประเทศบังคลาเทศ มาตั้งถิ่นฐานอยู่ที่นี่

เนิ่นนานมาแล้ว ชาว Chakma อาศัยอยู่บริเวณฟากตะวันออกของอ่าวเบงกอล ทว่าอะไรสักอย่างที่เรียกว่า พรมแดนรัฐชาติ ได้ถูกขีดขึ้นบนดินแดนแถบนี้ ทำให้พวกเขากลายเป็นชนกลุ่มน้อยที่ตกค้างอยู่ในอินเดีย พม่า และบังคลาเทศ โดยส่วนใหญ่อาศัยอยู่ที่ Chittagong Hill Tracts ในบังคลาเทศ

ทว่าเทือกเขา Chittagong ที่อุดมสมบูรณ์นั้น กลับร้อนรุ่มด้วยเปลวเพลิงของสงครามและความขัดแย้งทางการเมือง จนชาว Chakma จำนวนหนึ่งต้องอพยพจากบ้านเกิดสู่แผ่นดินอื่น เพื่อแสวงหาแผ่นดินที่สงบสุขและปลอดภัย

และ Tripura ก็คือหนึ่งในนั้น

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

หลังเข้าร่วมเป็นสักขีพยานในพิธีแต่งงานของหนุ่มสาวคู่หนึ่งในหมู่บ้านAndrarchara  คุณ Rega ผู้นำทางของเรา ก็แนะนำให้ผมรู้จักกับ Shyana และ Ripana Chakma สองสามีภรรยาผู้อพยพชาว Chakma

“เราเลือกที่นี่เพราะอุดมสมบูรณ์ และมีคน Chakma อยู่ที่นี่เยอะ”

Shyana Chakma ชายอายุราว 50 ปี เล่าถึงสาเหตุที่พวกเขาเลือกลงหลักปักฐานที่ Dhalai  บ้านของพวกเขาเป็นกระท่อมไม้ไผ่หลังเล็กๆ สำหรับ 2 คนอยู่อาศัย แวดล้อมด้วยแปลงพืชผักสวนครัว ที่สองสามีภรรยาได้ช่วยกันลงแรงสร้างมันขึ้นมา เพื่อเป็นทางเลือก-ทางรอดสำหรับชีวิตในแผ่นดินอื่น

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

“อยู่ที่นี่ไม่ถือว่าสุขสบายแต่ก็ไม่ลำบาก ถ้าเป็นไปได้เราก็ไม่อยากจากบ้านเกิด”

Shyana หยุดคิดชั่วครู่ “เรายังมีญาติพี่น้องจำนวนมากอยู่ที่นั่น แต่เราจำใจต้องจากมา”

กิ่งก้านของต้นไม้สั่นไหวตามแรงลม ผมมองออกไปรอบๆ ตัว ถัดจากแปลงพืชผักสวนครัวนั้น แสงแดดสว่างไสวกำลังเปิดเผยให้เห็นทุ่งราบกว้างขวาง ที่มีบ้านเรือนผู้คนปลูกอาศัยอยู่ประปราย แม้ที่นี่จะสงบงาม แต่มันไม่ง่ายเลย หากให้แลกกับการทิ้งผู้คนและสิ่งต่างๆ ที่บ้านเกิดไว้เบื้องหลัง

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

 “ตอนนั้น มีสัมภาระสำคัญอะไรติดตัวมาบ้าง” ผมถาม

คราวนี้ Shyana หันมองหน้า Ripana เป็นเชิงหารือ แทนคำตอบผู้เป็นภรรยาเดินหายเข้าไปในกระท่อมไม้ไผ่ ก่อนจะกลับออกมาพร้อมถุงพลาสติกสีแดงซีดๆ Ripana พนมมือขึ้นจรดศีรษะหนึ่งครั้งก่อนหยิบสัมภาระภายในถุงนั้นออกมา

สัมภาระสำคัญที่ว่านี้มีอยู่ 2 ชิ้น หนึ่งนั้นคือภาพพิมพ์ของพระพุทธเจ้า ที่พับเก็บมาอย่างทะนุถนอม ส่วนอีกหนึ่งนั้นคือภาพถ่ายของ Sadhanananda Mahathero อริยสงฆ์ผู้ล่วงลับ ผู้เป็นดั่งศูนย์รวมจิตใจของชาว Chakma

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

ในกระเป๋าของการเดินทางที่ผมรู้จักนั้น เราจะอุทิศพื้นที่ให้แก่สัมภาระสำหรับดำรงชีวิตให้รอดปลอดภัยเพื่อกลับคืนสู่บ้านอย่างสวัสดิภาพ แต่สำหรับผู้อพยพแล้ว เป็นไปได้ไหมว่ามีสัมภาระบางอย่าง สำคัญไม่น้อยไปกว่ากัน

ในความคิดของผม ผมเห็นสองสามีภรรยานั่งมองกระเป๋าเดินทาง ที่อัดแน่นไปด้วยสัมภาระสำหรับชีวิต แต่มันไม่ง่ายเลยที่จะเดินทางโดยที่ยังขาดสัมภาระสำหรับจิตวิญญาณ สิ่งที่จะเป็นตัวแทนของการคำนึงถึงบ้านเกิด สำหรับนักเดินทางที่ปราศจากตั๋วกลับบ้านอย่างพวกเขา

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

การเดินทางของ ‘น้อย’ ศุภชัย ทองศักดิ์ โปรดิวเซอร์สารคดีชุด Tipitaka

Handbill-[A4]-Tripitaka

Published by