บุรุษแห่งคันธาระ

ผมยืนเงยหน้าอ่านป้าย Peshawar Museum ที่สลักอยู่บนหินอ่อนสีขาวและผนึกอยู่เหนือประตูทางเข้าอาคาร ซึ่งสร้างขึ้นตั้งแต่ปี ค.ศ.1905 ด้วยความอิ่มเอมใจ สถานที่แห่งนี้เป็นที่เก็บรวบรวมประวัติชีวิตของบุคคลผู้หนึ่งซึ่งทรงอิทธิพลทางความคิดมายาวนานกว่าสองพันห้าร้อยปี และชายผู้นี้ผมอยากเรียกนามของเขาว่า

บุรุษแห่งคันธาระ

IMG_1513.JPG

พิพิธภัณฑ์ของเมืองเปชวาร์แห่งนี้ ถือกันว่าเป็นพิพิธภัณฑ์ที่สำคัญที่สุดแห่งหนึ่ง มิใช่แค่สำหรับประเทศปากีสถานเท่านั้น แต่เป็นพิพิธภัณฑ์ที่รวบรวมงานพุทธศิลป์ของอาณาจักรคันธาระไว้สมบูรณ์มากที่สุดแห่งหนึ่งของโลก โดยเฉพาะแผ่นหินสลักว่าด้วยพุทธประวัตินับตั้งแต่แรกเกิดจนถึงปรินิพพาน

IMG_1534.JPG

แคว้นคันธาระในอดีต ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของอัฟกานิสถานและปากีสถาน เป็นเส้นทางผ่านของทางสายไหมที่เชื่อมโยงโลกตะวันออกและโลกตะวันตกเข้าด้วยกันโดยผ่านการค้า สงครามและศาสนา จึงเป็นอารยธรรมที่ได้รับอิทธิพลของกรีก โรมัน เปอร์เซียและอินเดีย เมื่อพุทธศาสนาได้เผยแผ่มาถึง จึงเป็นแรงบันดาลใจให้ศิลปินแห่งอาณาจักรคันธาระคิดสร้างรูปเคารพ- พระพุทธเจ้า ในฐานะบุคคลขึ้นเป็นครั้งแรกของโลก

ซึ่งยุคก่อนหน้านั้นทำได้แต่เพียงการจำลองขึ้นเป็นรูปสัญลักษณ์แทน เช่นรูปดอกบัว แทนการประสูติ รูปม้าและรอยพระพุทธบาท แทนเหตุการณ์ตอนออกบวช รูปพระแท่นและต้นโพธิ์แทนการตรัสรู้ รูปกวางหมอบหน้าธรรมจักร หมายถึงการแสดงธรรม และรูปสถูปหมายถึงเหตุการณ์ตอนปรินิพพาน การสร้างรูปพระพุทธองค์ในแบบของมนุษย์ขึ้นเป็นครั้งแรกในรูปแบบของเทพเจ้าของชาวกรีก จึงเป็นมรดกชิ้นสำคัญที่อาณาจักรคันธาระมอบให้กับพุทธศาสนา

IMG_1579.JPG

IMG_1595.JPG

ผมเดินเข้าไปในห้องโถงแรกของพิพิธภัณฑ์ของเมืองเปชวาร์ มองเห็นรูปสลักหินที่ตั้งเรียงอยู่รายรอบ รูปพระพุทธเจ้าและพระโพธิสัตว์ที่มีขนาดความสูงเท่ามนุษย์ ชวนให้นึกถึงเทพบุตรกรีก-โรมัน แต่แท้จริงแล้วนั่นคือ –บุรุษแห่งคันธาระ หรือรูปลักษณ์ของศาสดาที่ถือกำเนิดขึ้นเป็นครั้งแรก

IMG_1572.JPG

ตู้ติดผนังที่อยู่ถัดเข้าไป จัดแสดงภาพสลักหินเล่าเรื่องพุทธประวัตินับตั้งแต่เกิดถึงปรินิพพานและการถวายพระเพลิงพระบรมศพ นี่คือภาพพุทธประวัติชุดแรกๆที่แสดงให้เห็นถึงเจ้าชายสิทธัตถะในวัยเด็ก วัยหนุ่ม ออกบวช เผยแผ่ศาสนาและช่วงสุดท้ายในชีวิตของพระองค์ เราจะได้เห็นใบหน้า ร่างกายและรูปลักษณ์ของพระองค์ที่เปลี่ยนแปลงไปตามอายุขัย ความแข็งแกร่ง ความสำราญ ความทุกข์ทรมาน และการบรรลุจุดสูงสุดของความเป็นมนุษย์ คือช่วงเวลาของการตรัสรู้

IMG_1585.JPG

หลังจากใช้เวลาในพิพิธภัณฑ์เพื่อชื่นชมกับชีวิตของ “บุรุษแห่งคันธาระ” นานหลายชั่วโมง ผมเดินออกมาด้วยความปีติ ก่อนจะนึกขึ้นมาได้ว่า เปชวาร์ (Peshawar) ในวันนี้ได้เป็นเมืองหลวงของเขต Khyber-Pukhtunkhwa ซึ่งเป็นเมืองใหญ่ชายแดนระหว่างปากีสถานและอัฟกานิสถาน แต่ก่อนหน้านั้นเป็นเมืองหลวงเก่าของอาณาจักรคันธาระภายใต้ราชวงศ์กุษาณะ (Kushana) ในช่วงคริสตศตวรรษที่ 1-5 และคำว่า เปชวาร์นั้น มีความหมายว่า “บุรุษนคร”

IMG_1510.JPG

การเดินทางของ ผศ.สุดแดน วิสุทธิลักษณ์ ในสารคดี Tipitaka : The Living Messages

Handbill-[A4]-Tripitaka

Published by